Παναγιώτης Κιμουρτζής – Καθηγητής Εκπαιδευτικής Πολιτικής και Ιστορίας της Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου. ΘΕΜΑ ΑΡΘΡΟΥ: Έγκυρη και έγκαιρη νέα εκπαίδευση: οι τεχνολογικές προκλήσεις και οι θεμελιώδεις ανθρωπιστικές αξίες

Contact us   [email protected]

Ήμασταν διατεθειμένοι να απορρίψουμε μετ΄ επιτάσεως την ιδέα ότι η χρήσιμη μπορεί να είναι προτιμότερη από την άχρηστη γνώση.

Φλερτάραμε όμως με την ιδέα ότι πιθανώς υπάρχει μια εγγενής ποιότητα –αν κι όχι ακριβώς της ίδιας τάξης, στο «πράσινο», στο «καλό» και στο «όμορφο»- την οποία θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει «ενδιαφέρουσα», και ήμασταν έτοιμοι να θεωρήσουμε ενδεχομένως καλύτερο το κυνήγι της «ενδιαφέρουσας» απ΄ ό,τι της «αδιάφορης» γνώσης. Ένα άλλο συναγωνιζόμενο επίθετο ήταν το επίθετο «σημαντικός», υπό την προϋπόθεση ότι το «σημαντικός» δεν σήμαινε «χρήσιμος» […] Έχω όμως ήδη πει αρκετά, και έχει πλέον καταστεί σαφές ότι τα προβλήματα μέτρησης στα οποία είχαμε εμπλακεί παρουσίαζαν κάποιες δυσκολίες.

 

John Maynard Keynes[1]

 

Ο κόσμος κατά τον 21ο αιώνα μετασχηματίζεται ταχύτατα. Οι κοινωνίες ανακατατάσσονται και η ανάλυση της διαδικασίας αυτής δημιουργεί την ανάγκη για νέες προσεγγίσεις. Γενικές, αλλά και για την εκπαίδευση ειδικότερα. Παραλλήλως με τις διάφορες ανακατατάξεις, επέρχονται και αλλαγές που καθιστούν τις κοινωνίες πολύμορφες, πολυπολιτισμικές, παγκοσμιοποιημένες -κατ΄ άλλους πολυδύναμες, κατ΄ άλλους αποσυντιθέμενες. Σ’ αυτό το πλαίσιο, το ενδιαφέρον για να κατανοηθεί και να αναλυθεί η νέα πραγματικότητα βαίνει διαρκώς αυξανόμενο. Κοινωνικοί επιστήμονες που μελετούν τις προκλήσεις που διαμορφώνονται για το εγγύς μέλλον εντοπίζουν βασικές εξελίξεις σε σχέση με το παρελθόν, όπως οι ακόλουθες:

  1. Νοοτροπιακά χαρακτηριστικά. Οι άνθρωποι σήμερα έχουν νέες στάσεις, αξίες και προσδοκίες. Αυτό δεν αφορά μόνο την λεγόμενη γενιά του millennium, αλλά εν γένει κάθε άτομο που έχει ένα νέο τρόπο σκέψης.
  2. Κινητικότητα. Τα άτομα μπορούν να μένουν συνδεδεμένα, να επικοινωνούν και να συνεργάζονται οπουδήποτε και οποτεδήποτε, με τη χρήση μιας απλής συσκευής και, συνεπώς, να εκμηδενίζονται οι αποστάσεις.
  • Παγκοσμιοποίηση, και η συνακόλουθη ιδέα ότι ο κόσμος έχει γίνει μια γιγάντια πόλη, ενώ τα γεωγραφικά εμπόδια καταρρέουν.
  1. Τεχνολογία. Τεχνολογίες όπως το cloud computing, εργαλεία συνεργασίας, τα μεγάλα δεδομένα (big data), οι φορητές συσκευές, υπεισέρχονται στην καθημερινότητα και διαμορφώνουν νέους τρόπους λειτουργίας και συνεργασίας.
  2. Νέες συμπεριφορές που απορρέουν από την χρήση ψηφιακών εργαλείων. Πρόκειται για νέες τάσεις που βιώνουμε συχνά στην προσωπική μας ζωή:
  • Όταν θέλουμε να μιλήσουμε σε κάποιον χρησιμοποιούμε skype, facetime, whatsup, viber.
  • Όταν θέλουμε να αγοράσουμε κάτι, συχνά καταφεύγουμε στο διαδίκτυο.
  • Όταν θέλουμε να παρακολουθήσουμε κάτι, καταφεύγουμε στο Netflix ή στο Amazon.
  • Αν έχουμε μια ιδέα/εικόνα/άποψη που θέλουμε να δημοσιοποιήσουμε χρησιμοποιούμε το Twitter, το Facebook και το Instagram ή το snap chat.

 

Χρειάζεται νομίζω να έχουμε σταθερά υπόψη ότι βρισκόμαστε ήδη μπροστά στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Αυτή αφήνει δυναμικό αποτύπωμα στον κόσμο και οι αλλαγές που επιφέρει είναι εκθετικές.[2] Πράγματι, κομβικές τεχνολογίες (όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η ρομποτική, η βιοτεχνολογία, η γενετική, η βιομικρομυολογία – biomimicry, η νανοτεχνολογία, η τρισδιάστατη εκτύπωση) αλλάζουν δραστικά το τοπίο. Παραδείγματα αληθινά κι όχι από την σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας:

  • Ο Andrea Bocelli σε σχετικώς πρόσφατη συναυλία του είχε ως διευθυντή ορχήστρας ένα ρομπότ.
  • Επιχείρηση στο Hong Kong κατασκεύασε το ανθρωποειδές Sophia, το οποίο έχει σχεδιαστεί ώστε να μαθαίνει και να προσαρμόζεται στην ανθρώπινη συμπεριφορά, καθώς και να συν-εργάζεται με ανθρώπους.
  • Ρομπότ σκαρφαλώνουν για να συντηρήσουν ανεμογεννήτριες (είναι ενδεικτικό ότι μόλις εννέα ρομπότ αντικαθιστούν 140 εργαζομένους).
  • Τρισδιάστατος εκτυπωτής  χτίζει μια γέφυρα για πεζούς χρησιμοποιώντας ρομποτικούς βραχίονες και λέιζερ χωρίς τη βοήθεια των ανθρώπινων χεριών.
  • Μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες στα περίχωρα της Μόσχας κτίστηκε η πρώτη πλήρως εκτυπωμένη κατοικία (37 τ.μ.).
  • Η Ford δοκιμάζει τα αυτοκίνητα χωρίς οδηγό
  • Η Σιγκαπούρη είναι η πρώτη χώρα που διαθέτει ταξί χωρίς οδηγό, χρησιμοποιώντας τεχνολογία που δημιουργεί ανακατατάξεις στον κλάδο των μεταφορών.

 

Έτσι, επαναστατικές τεχνολογίες προκαλούν μετασχηματισμούς στον κόσμο μας:

  1. Ζούμε σε μια νέα εποχή που χαρακτηρίζεται από ακανόνιστες αλλαγές, χωρίς προβλέψιμο μοτίβο.
  2. Προκύπτουν νέες τεχνολογίες τις οποίες δεν μπορούσαμε να φανταστούμε έως σήμερα.
  3. Θα κληθούμε να επιλύσουμε προβλήματα που δεν γνωρίζουμε ακόμη.
  4. Οι υφιστάμενες συνθήκες στο κοινωνικό πεδίο μετασχηματίζονται σημαντικά, καθώς, ενδεικτικώς: ενισχύεται η παρουσία πληθυσμιακών ομάδων που σχετίζονται με έναν αδύναμο κοινωνικό ιστό (NEET’s, working poor), σβήνουν επαγγέλματα, δημιουργούνται νέα, ενώ παλαιότερα εκσυγχρονίζονται και αποκτούν νέο ειδικό βάρος.
  5. Οι απαιτήσεις για προσαρμοστικότητα και πολυ-ειδίκευση αυξάνονται.
  6. Ολοένα και πιο συχνά απαιτείται δια-τομεακή συνεργασία, συχνά υποστηριζόμενη από την ασύγχρονη ή εξ αποστάσεως επικοινωνία (ενδεικτικό παράδειγμα είναι η συνεργασία γιατρών, βιολόγων, κοινωνικών επιστημόνων, ψυχολόγων σε εργαστήρια, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις ένθεν και ένθεν του Ατλαντικού για μεγάλα projects που αφορούν τις νευρο-επιστήμες, την ιατρική, την μοριακή βιολογία).

 

Μια θεμελιακή επισήμανση σε σχέση με όσα προανέφερα  σχετίζεται με την ανάδειξη μιας νέας γενιάς πολιτών (Υ, Z) που γεννήθηκαν από το ’80 και μετά και οι οποίοι βιώνουν σημαντικές αλλαγές. Ενδεικτικώς:

  1. τα κοινωνικοοικονομικά πρότυπα άλλαξαν και διαμόρφωσαν μια νέα πραγματικότητα στο πεδίο της εκπαίδευσης και της απασχόλησης: η εποχή της αισιόδοξης αναζήτησης της ουτοπίας έχει παρέλθει,[3]
  2. η τεχνολογία παρέχει νέες δυνατότητες. Μιλάμε πλέον για δικτυωμένη κοινωνία, όπως την αποκαλεί ο Manuel Castells στο The Information Age.[4] Η τεχνολογία όμως, μαζί με τα ωφελήματά της, φέρει και κινδύνους. Είναι κυρίαρχη επειδή εισδύει σε όλους τους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.[5]
  3. οι περιβαλλοντικές ανησυχίες των νεότερων πολιτών εντείνονται, τα μη βιώσιμα πρότυπα παραγωγής και κατανάλωσης αναδεικνύουν τις θεμελιώδεις αντιφάσεις στο κυρίαρχο μοντέλο, ενώ η βιώσιμη αστικοποίηση ανάγεται σε κρίσιμη πρόκληση,[6]
  4. πρόκειται για γενιές που ανήκουν σε έναν δικτυωμένο (ενημερωτικά, εμπορικά και κοινωνικά) κόσμο που αποκτά δυνατότητες οι οποίες ενδυναμώνουν την επικοινωνία, απελευθερώνουν την δημιουργικότητα, υποστηρίζουν την προσπάθεια για νέες ιδέες και καινοτομία,
  5. είναι οι γενιές που βιώνουν τις δυνατότητες που παρέχουν οι νέες ερευνητικές επιτεύξεις στις βιοεπιστήμες και οι οποίες επιτρέπουν την καλύτερη κατανόηση της ανθρώπινης λειτουργίας. Αποκαλύπτουν ολοένα και αναλυτικότερα τη στενή αλληλεξάρτηση της φυσικής και πνευματικής ευεξίας, καθώς και τις αλληλεπιδράσεις των συναισθηματικών, γνωστικών, αναλυτικών και δημιουργικών λειτουργιών του εγκεφάλου. Σε συνδυασμό με την πρόοδο σε άλλες επιστήμες (όπως η ψυχολογία και η εκπαίδευση), η κατανόηση και λειτουργία του ανθρώπινου πολιτισμού γίνεται πλέον με τρόπο που δεν ήταν εφικτός στο παρελθόν,
  6. νέες μορφές πολιτιστικής και καλλιτεχνικής έκφρασης διαμορφώνουν ένα περιβάλλον πολυμορφίας, πολιτισμικής διαφορετικότητας, αλλά και καινοτομίας και εφευρετικότητας, που είναι πολύτιμα για το σύγχρονο οικοσύστημα των νεότερων πολιτών.

 

Λαμβάνοντας υπόψη τη νέα πραγματικότητα, εύκολα μπορούμε να προβλέψουμε: στο βαθμό που η εκπαίδευση δεν καταφέρνει να αφουγκραστεί τις προκλήσεις και παραμένει αμετάβλητη, καθίσταται αδύνατο για τις κοινωνίες να συμβαδίσουν με τις αλλαγές που συντελούνται. Είναι προφανές ότι χρειάζεται μια προσαρμογή στη δυναμική που δημιουργούν οι νέες συνθήκες. Και ενώ στο παρελθόν χρειάστηκαν δεκαετίες για να οικοδομηθούν τα απαιτούμενα συστήματα εκπαίδευσης,  σήμερα ένας τέτοιος βραδύς μετασχηματισμός τους είναι απολύτως καταδικαστικός. Χωρίς τη δυνατότητα στοχευμένης αντιμετώπισης των νέων μεγάλων προκλήσεων, ακόμη και σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, οι χώρες κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωπες με ανισότητες και αυξανόμενα κοινωνικά προβλήματα. Σήμερα, οι προκλήσεις διαφέρουν σε σχέση με το παρελθόν και για έναν πρόσθετο λόγο: αναδεικνύουν το συστημικό χαρακτήρα των προβλημάτων, καθώς και της αντιμετώπισης τους. Κι ενώ κάποιοι τονίζουν ότι υπάρχει ο κίνδυνος να παρέχουμε εκπαίδευση για έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια, τι είναι αυτό που ζητείται να διαθέτουν οι σημερινοί σπουδαστές;[7]

  • Επινοητικότητα, καινοτομική και προσαρμοστική σκέψη ώστε να δίνονται λύσεις και απαντήσεις ακόμη και για ασυνήθιστα ή μη αναμενόμενα ζητήματα (το λεγόμενο «thinking out of the box»);
  • Υπολογιστική σκέψη ή, άλλως, ικανότητα να αξιοποιούνται τεράστιες ποσότητες δεδομένων; Ταχύς συνδυασμός των δεδομένων ώστε οι πληροφορίες να παράγουν ιδέες και νέες μορφές ανάλυσης όσων ξέρουμε και όσων δεν μπορούσαμε έως τώρα να πλησιάσουμε γνωστικά;
  • Διεπιστημονικότητα, με την έννοια της μόρφωσης, της καλλιέργειας και των ικανοτήτων που επιτρέπουν την κατανόηση συνθηκών σε πολλούς κλάδους;
  • Διαχείριση και ανάλυση γνωστικών δεδομένων (cognitive load management), δηλαδή τη δυνατότητα του ατόμου να διακρίνει καθώς και να φιλτράρει τις πληροφορίες ώστε να εντοπίζει το σημαντικό και στη συνέχεια να τις διαχειρίζεται προκειμένου να μεγιστοποιεί την αξιοποίησή τους;
  • Ικανότητα εικονικής συνεργασίας, δηλαδή ικανότητα του ατόμου να εργάζεται παραγωγικά, αναλαμβάνοντας δεσμεύσεις ως μέλος μιας γεωγραφικά διασκορπισμένης ομάδας που επικοινωνεί αποκλειστικά με τεχνολογικά μέσα;
  • Τεχνολογική παιδεία;

 

Πιθανόν όλα αυτά, αλλά όχι μόνον αυτά. Η κατανόηση του κοινωνικού, πολιτισμικού, οικολογικού, πολιτικού πλαισίου, μέσα στο οποίο δρουν τα άτομα, είναι εξίσου αναγκαία. Η κοινωνική νοημοσύνη, η κατανόηση του νέου και πολύπλευρου οικοσυστήματος και των δυνατοτήτων του, όπως και η διαπολιτισμική αντίληψη και πολιτισμική ευστροφία είναι εξίσου σημαντικά. Χρειάζεται να αποδίδεται σημασία στο παγκόσμιο, αλλά και στο τοπικό, όπως και στο αναμενόμενο και το καθιερωμένο, αλλά και στο ασύνηθες και στο διαφορετικό. Και αυτό σημαίνει εκπαίδευση που συγκινεί και συναρπάζει, εκπαίδευση ώστε το άτομο να οικοδομεί κριτική και δημιουργική σκέψη.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω έναν ειδικότερο προβληματισμό του Wirsching. Αναφέρεται στη μεταστροφή της ευρωπαϊκής εκπαιδευτικής πολιτικής προς την κοινωνία της γνώσης και έχει τη σημασία του για τη σημερινή συζήτηση. Ο Wirsching θέτει το ερώτημα που αφορά στη φύση της γνώσης και της επιστήμης και τονίζει ότι «η επιστήμη και η εξειδικευμένη γνώση δεν εγγυώνται τις σωστές απαντήσεις». Έτσι, ενώ έχει σωρευθεί γνώση και συνεχίζει να συσσωρεύεται διαρκώς, αυτό γίνεται με ρυθμούς ταχύτερους απ΄ ότι επιτρέπει ο μετασχηματισμός της πληροφορίας σε νέες έννοιες και θεωρίες.

 

Για την εκπαίδευση του 21ου αιώνα ο Δυτικός κόσμος, και όχι μόνο, προβληματίζεται τόσο για την αντιμετώπιση των τεχνολογικών προκλήσεων, όσο και (αλλά πάντως λιγότερο) για την εκπαίδευση των πολιτών ώστε να μπορούν να λειτουργήσουν μέσα σε ένα ελεύθερο, δημοκρατικό πλαίσιο με ιδεώδη και αξίες. Ο Kwame Appiah (2015)  το βλέπει ως επιλογή μεταξύ «χρησιμότητας» και «ουτοπίας» και υπενθυμίζει παλαιότερες αναφορές σε «liberal arts» και τις «χρήσιμες» επιστήμες. Υπάρχουν διαφορές (μεθοδολογικές, ιδεολογικές, ερμηνείας). Ωστόσο, υπάρχουν ομοιότητες και συγκλίσεις, όπως και ουσιαστικές διαφοροποιήσεις. Και οι δύο κόσμοι έχουν ανάγκη από στοιχεία που συναντώνται πιο συχνά και συστηματικά στον άλλο. Γι’ αυτό χρειάζεται να υπάρχουν συνέργειες και να δούμε πως (και πού) μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά. Η επιστήμη χρειάζεται τη φαντασία και τη δημιουργικότητα των τεχνών και ανθρωπιστικών επιστημών προκειμένου να δώσει τις ερμηνείες της. Η ηθική, ιστορική, φιλοσοφική και πολιτιστική κατανόηση δίνει άλλη διάσταση στις ερμηνείες που μπορούν να δώσουν οι φυσικές επιστήμες, τα μαθηματικά, η ιατρική ή ακόμη και η μηχανική. Ομοίως, οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες έχουν να ωφεληθούν από τη συστηματική μέθοδο, την κατανόηση των τεχνολογικών εξελίξεων και τη χρήση των υποστηρικτικών εργαλείων που αναπτύσσονται, αλλά και από τη γνώση για θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, η ιατρική έρευνα, οι εξελίξεις στις βιοεπιστήμες, καθώς και άλλα σύνθετα ζητήματα, ενός τεχνολογικά εξελισσόμενου κόσμου, ώστε να μην το βλέπουν σαν «μαύρο κουτί». Δεν είναι τυχαίο ότι ανά τον κόσμο τα μεγάλα Πανεπιστήμια (ΜΙΤ, UCL, Brown, Princeton, Stanford, University of California’s San Diego ή το Royal College of Art σε συνεργασία με το Imperial College London) έχουν ξεκινήσει υβριδικά προγράμματα σπουδών, που προσελκύουν ενδιαφέρον και αποδίδουν τους πρώτους ερευνητικούς καρπούς. Με ποικίλους τρόπους (νέα προγράμματα και πτυχία, αλλά και μεμονωμένα μαθήματα) επιχειρούν να συνδέσουν τους «δύο κόσμους», της «χρησιμότητας» και «ουτοπίας».

 

Τέλος, ο Gary McCullogh θέτει κρίσιμα ερωτήματα και εισηγείται ενδιαφέροντες προβληματισμούς σχετικώς με την εκπαιδευτική  έρευνα κατά τον 21ο αιώνα. Εισηγείται τη «συμφιλίωση» των ειδικών ενδιαφερόντων μέσα σε ένα διεπιστημονικό ιδεώδες, τη σημασία της διεπιστημονικότητας για την εκπαιδευτική έρευνα, όπως και για τη διαχείριση του αυξανόμενου ενδιαφέροντος (καθώς και των απαιτήσεων) του κράτους. Σε πρόσφατη ομιλία του στη British Educational Research Association (BERA) ανέσυρε και υπενθύμισε τις σχετικές σκέψεις του Brian Simon. Τονίζει ότι η εκπαιδευτική έρευνα, όπως και η εκπαίδευση, είναι ανοιχτή (σε αντίθεση με τις τεχνολογικές υπηρεσίες/technological servicing). Αποτιμά το δρόμο που άνοιξε η BERA για υψηλής ποιότητας έρευνα, με κριτική ματιά και ανεξαρτησία απέναντι  στους practitioners, παράλληλα με το κράτος, αλλά με σκέψη και προβληματισμό. Διεπιστημονικά και πολυεπιστημονικά, καθώς και με την εμπλοκή μεμονωμένων πεδίων. Εντέλει με σοφία και δημιουργικότητα.

 

Βασικά ερωτήματα που προκύπτουν με βάση τα παραπάνω:

  1. Πώς πρέπει να επαναπροσεγγίσουμε τα ζητήματα εκπαίδευσης;
  2. Πώς μπορούμε να βρούμε ένα σημείο ισορροπίας μεταξύ κοινωνικών & ανθρωπιστικών επιστημών και επιστημών STEM;
  3. Τι χρειάζεται να μαθαίνουν τα άτομα, προκειμένου να ευδοκιμήσουν στη νέα εποχή η οποία χαρακτηρίζεται από ακανόνιστες αλλαγές και δεν ακολουθούν κάποιο προβλέψιμο μοτίβο;
  4. Ποια ζητήματα θα μας επιτρέψουν να βρίσκουμε συνέργειες μεταξύ των επιστημονικών πεδίων σε ένα κόσμο που διαταράσσεται σε εκθετικό βαθμό από τη νέα τεχνολογία και τις άλλες προκλήσεις που προαναφέρθηκαν;

 

Πρόκειται για ερωτήματα στα οποία πρέπει να βρούμε έγκυρες απαντήσεις. Εκτός από έγκυρες, θα πρέπει όμως να είναι και έγκαιρες.

 

 

 

Παναγιώτης Γ. ΚΙΜΟΥΡΤΖΗΣ

Καθηγητής Εκπαιδευτικής Πολιτικής και Ιστορίας της Εκπαίδευσης  – Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ιστορικών της Εκπαίδευσης

 

 

[1] «Τα νεανικά μου πιστεύω», στο: John Maynard Keynes, Δύο αναμνήσεις από το Μπλούμσμπερυ στο Παρίσι: Δρ. Μελχιόρ, ένας ηττημένος εχθρός & Τα νεανικά μου πιστεύω, πρόλογος: Maël Renouard, εισαγωγή-σημειώσεις: David Garnett, μετάφραση: Σπύρος Γιανναράς, Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα: 2017, σ. 112-113 [το πρώτο κείμενο αναφέρεται στη Συνθήκη των Βερσαλλιών του 1919 και το δεύτερο χρονολογείται –πιθανότατα- του 1914].

 

[2] Ο Jacob Morgan (συγγραφέας, futurist, γνώστης των ζητημάτων που αφορούν στο πεδίο της εργασίας και της απασχόλησης) επισημαίνει  τον «εκθετικό ρυθμό αλλαγής [που] διαταράσσει κάθε κλάδο, σε κάθε χώρα [και] που επηρεάζει κάθε πτυχή του τρόπου με τον οποίο εργαζόμαστε και πώς ζούμε, δημιουργώντας απειλές και ευκαιρίες».

[3] Αναλυτικότερα: Π.Γ. Κιμουρτζής, «Μετασχηματισμοί στην Ευρώπη και Μεταρρυθμίσεις στα εκπαιδευτικά συστήματα», στο: Γ. Κόκκινος – Έ. Λεμονίδου – Π. Κιμουρτζής – Σ. Ντάλης, Ιστορικά Τραύματα και Ευρωπαϊκή Ιδέα. Από τη φρίκη των πολέμων και των ολοκληρωτισμών στο όραμα της ενοποίησης, Εκδόσεις Παπαζήσης, Αθήνα: 2016, σ. 407-500.

Η νέα πραγματικότητα διαμορφώνει όρους δύσκολης μετάβασης από την εκπαίδευση προς την αγορά εργασίας για τους λιγότερο μορφωμένους και λιγότερο ευέλικτους. Εμπεριέχει την υπερ-εκπαίδευση (συχνά με εντατική, αλλά και μη αμειβόμενη, επαγγελματική κατάρτιση) μαζί με υπερ-απασχόληση για τους ευνοημένους. Εμπεριέχει όμως και την υπο-απασχόληση, την αβεβαιότητα και τον κίνδυνο αποκλεισμού για τους αδύναμους. Χαρακτηρίζεται από μαθησιακή και εργασιακή κινητικότητα. Διέπεται επίσης από ένα αποδυναμωμένο πλέγμα κοινωνικής προστασίας. Κατηγορείται ότι συμβάλλει στην απομείωση του συναισθηματικού κεφαλαίου, των γνωσιακών και των μη γνωσιακών ικανοτήτων των ευάλωτων ατόμων (Barazzetta – Clark – D’Ambrosio, 2015) και, κυρίως, στο ψαλίδισμα προσδοκιών για το μέλλον τους.

[4] Βλ. την τριλογία του Castells (1996) (1997) και (1998).

[5] Όμως στην υπέρ-χρησή της γίνεται ενίοτε υπεύθυνη για την διαμόρφωση στρεβλής εικόνας για την πραγματικότητα (η αναφορά αυτή γίνεται για τη σχέση της νεολαίας με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, τα social media, το διαδίκτυο).

[6] Η συντριπτική πλειονότητα -στερούμενη την ίδια την φύση- έχει γεννηθεί και μεγαλώσει σε μεγαλουπόλεις.

[7] Ενδεικτικά, βλ.  εργασίες του Institute for the Future στο http://www.iftf.org/home/

CONTACT US

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.

Sending

Copyright 2013 AILA / Created by Sitematters.gr