Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΕΧΝΗ

Contact us   [email protected]

Αλεξάνδρα Τσουρλάκη

Μουσικολόγος,

Υπουργείο Παιδείας Έρευνας & Θρησκευμάτων

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΕΧΝΗ

Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται την Μουσική ως ελευθέρια τέχνη(music as a liberal art) στο ιστορικό γίγνεσθαι από την Αρχαία Ελλάδα έως και την εποχή της μετανεωτερικότητας. Γίνεται αναφορά στο ρόλο της Μουσικής στη διαμόρφωση του ανθρώπου – πολίτη και αναδεικνύεται η δύναμη της η οποία συντελεί στην προαγωγή και διαμόρφωση του όρου «παιδεία» στην εξέλιξη του ανθρώπου.

Αρχαία Ελλάδα

Οι Αρχαίοι Έλληνες με τον όρο Μουσική εννοούσαν τις πνευματικές και διανοητικές επιδόσεις στις καλές τέχνες και τα γράμματα. Πίστευαν ότι κάθε τέχνη τελούσε υπό την προστασία των Μουσών και ειδικά η Μουσική. Από τον 5ο αιώνα π. Χ. η Μουσική εξελίχθηκε σταθερά ως ανεξάρτητη τέχνη. (Μιχαηλίδης, 1989: 217)

Ο Αρχαίος Ελληνικός πολιτισμός ήταν διαποτισμένος από τη Μουσική. Πώς γνωρίζουμε , οτιδήποτε σχετικά με την Αρχαία Ελληνική Μουσική;

Υπάρχουν πηγές που μπορεί να συνοψισθούν σε τρείς κυρίως κατηγορίες:

Πηγές της αρχαιολογίας και τέχνης

Αγγεία, επιγραφές, επιτύμβιες στήλες.

Υπάρχει ένας τεράστιος αριθμός αγγειογραφιών και επιτύμβιων στηλών, ιδιαίτερα από την Αθήνα του 6ου και 5ου αιώνα π.Χ. και από την Ελληνική Νότια Ιταλία.

Ένα πασίγνωστο αγγείο με σχολικές παραστάσεις, η χρονολογημένη γύρω στα 490 – 480 π.Χ. ερυθρόμορφη κύλικα του Δούριδος, αποδίδει τέσσερις σκηνές διδασκαλίας, σε αυστηρή συμμετρία.

Στο κέντρο της κύριας όψης εικονίζεται ο δάσκαλος, καθώς παρακολουθεί με τη βοήθεια παπύρου την επική απαγγελία ενός μαθητή, ενώ ο παιδαγωγός που τον συνόδευσε στο σχολείο τον επιτηρεί. Στη σκηνή Μουσικής διδασκαλίας που προηγείται δεν υπάρχει πάπυρος. Η πίσω πλευρά παραλλάσσει τα θέματα της κύριας όψης. Στο κέντρο και πάλι ο δάσκαλος επιτηρεί ένα νέο που κρατάει έναν στύλο και διορθώνει στο δίπτυχο τις ασκήσεις του μαθητή, ο οποίος στέκει δίπλα του. Την παράσταση συμπληρώνει δεξιά ένας παιδαγωγός. Αριστερά μια σκηνή Μουσικής διδασκαλίας. Από πάνω τους εικονίζεται ένας δεμένος πάπυρος και ένα δίπτυχο κλειστό.

Πηγές της Μουσικής γραφής

Πάπυροι, χειρόγραφα, επιγραφές , μας πληροφορούν για την Μουσική γραφή , που σώζονται σε διάφορες συλλογές κυρίως αποσπασματικά (Αριστόξενος : 216 – 219)

Πηγές της Ελληνικής γραμματείας

Υπάρχουν πολλές αναφορές για την Μουσική και την Μουσική δημιουργία διασκορπισμένες σε ολόκληρη την Ελληνική γραμματεία, όπως στη ποίηση, στη φιλοσοφία, και στο θέατρο, από τον 8ο αιώνα π.Χ. και μετά.

Τα επικά και λυρικά ποιήματα παρουσιάζουν έναν ιδιαίτερο πλούτο αναφορών.

Στα Ομηρικά έπη αναφέρεται το παίξιμο της φόρμιγγος που συνοδεύει τα άσματα.

Ο Αχιλλέας και ο Πάρις παρουσιάζονται στην Ιλιάδα να συμμετέχουν στα μουσικά δρώμενα . (M.L.West, 1992: 1 – 9

Ένα πασίγνωστο αγγείο με σχολικές παραστάσεις, η χρονολογημένη γύρω στα 490 – 480 π.Χ. ερυθρόμορφη κύλικα του Δούριδος, αποδίδει τέσσερις σκηνές διδασκαλίας, σε αυστηρή συμμετρία.

Στο κέντρο της κύριας όψης εικονίζεται ο δάσκαλος, καθώς παρακολουθεί με τη βοήθεια παπύρου την επική απαγγελία ενός μαθητή, ενώ ο παιδαγωγός που τον συνόδευσε στο σχολείο τον επιτηρεί. Στη σκηνή Μουσικής διδασκαλίας που προηγείται δεν υπάρχει πάπυρος. Η πίσω πλευρά παραλλάσσει τα θέματα της κύριας όψης. Στο κέντρο και πάλι ο δάσκαλος επιτηρεί ένα νέο που κρατάει έναν στύλο και διορθώνει στο δίπτυχο τις ασκήσεις του μαθητή, ο οποίος στέκει δίπλα του. Την παράσταση συμπληρώνει δεξιά ένας παιδαγωγός. Αριστερά μια σκηνή Μουσικής διδασκαλίας. Από πάνω τους εικονίζεται ένας δεμένος πάπυρος και ένα δίπτυχο κλειστό.

Πηγές της Μουσικής γραφής

Πάπυροι, χειρόγραφα, επιγραφές , μας πληροφορούν για την Μουσική γραφή , που σώζονται σε διάφορες συλλογές κυρίως αποσπασματικά (Αριστόξενος : 216 – 219)

Πηγές της Ελληνικής γραμματείας

Υπάρχουν πολλές αναφορές για την Μουσική και την Μουσική δημιουργία διασκορπισμένες σε ολόκληρη την Ελληνική γραμματεία, όπως στη ποίηση, στη φιλοσοφία, και στο θέατρο, από τον 8ο αιώνα π.Χ. και μετά.

Τα επικά και λυρικά ποιήματα παρουσιάζουν έναν ιδιαίτερο πλούτο αναφορών.

Στα Ομηρικά έπη αναφέρεται το παίξιμο της φόρμιγγος που συνοδεύει τα άσματα.

Ο Αχιλλέας και ο Πάρις παρουσιάζονται στην Ιλιάδα να συμμετέχουν στα μουσικά δρώμενα . (M.L.West, 1992: 1 – 9

Ο Πλούταρχος αναφέρει, ότι ο Αχιλλέας «πεποίηκε την οργήν πέττοντα την προς τον Αγαμέμνονα δια μουσικής, ης έμαθε παρά του σοφωτάτου Χείρωνος, τον δ΄εύρον(φησί) φρένα τερπόμενον φόρμιγγι λιγείη, καλή δαιδαλέη , περί δ΄αργύρεον ζυγόν ηεν. Την αρετ΄εξ ενάρων πόλιν Ηετίωνος ολέσσας. Τη ογε θυμόν έτερπεν, άειδε δ΄άρα κλέα ανδρών». (Ηθικά, 1145: E)

Εξετάζοντας την Αισθητική των Αρχαίων Ελλήνων που εμπεριέχει τη θεωρία τους για το Ήθος αναφέρεται η ηθική δύναμη της Μουσικής (Κ.ΝΕF, 1960: 52-53)

Φιλόσοφοι, όπως ο Αριστοτέλης και ο Πλάτων αναφέρονται στη Μουσική αλλά και στη Μουσική Αγωγή .

Η «Ελευθέριος Παιδεία» καλλιεργούσε την αισθητική πλευρά της προσωπικότητας και του χαρακτήρα του μέλλοντα πολίτη. Στο έργο του Πολιτικά αναφέρει , «ότι μεν τοίνιν έστι παιδεία τις ην ουχ ως χρησίμην παιδευτέον τους υιείς ουδ΄ως αναγκαίαν αλλ΄ως ελευθέριον και καλήν, φανερόν εστιν» (Πολιτικά, 1338a: 31-33)

Ο Αριστοτέλης συγκαταλέγει την Μουσική στις Ελευθέριες Τέχνες, προτείνοντας τη διδασκαλία της. Ο Σταγειρίτης φιλόσοφος υποστηρίζει, ότι η Μουσική συντελεί προς την αρετή, διαπλάθει το ήθος και εθίζει στην ευγενή τέρψη τους ελεύθερους ανθρώπους.«Αλλ΄οράν ει πη και προς ήθος συντείνει και προς την ψυχήν» (Πολιτικά, 1340a:5)

Ισχυρίζεται δε ότι η Μουσική έχει τη δύναμη να διαπλάθει την ψυχή, «εκ μεν ουν τούτων φανερόν ότι δύναται ποιόν τι το ψυχής ήθος η μουσική παρασκευάζειν, ει δε τούτο δύναται ποιείν, δήλον ότι προσακτέον και παιδευτέον εν αυτή τους νέους. Έστι δε αρμόττουσα προς την φύσιν την τηλικαύτην η διδασκαλία της μουσικής. Οι μεν γαρ νέοι δια την ηλικίαν ανήδυντον ουθέν υπομένουσιν εκόντες, η δε μουσική φύσει των ηδυσμάτων εστίν. Και τις έοικε συγγένεια ταις αρμονίαις και τοις ρυθμοίς είναι. Διό πολλοί φασί των σοφών οι μεν αρμονίαν είναι την ψυχήν , οι δ’ έχειν αρμονίαν. (Πολιτικά, 1340b:11-19)

Κατά τον Αριστοτέλη , η σωστή επιλογή της Μουσικής επηρεάζει θετικά τις δραστηριότητες του ενάρετου πολίτη δίνοντας του αισθήματα ευχαρίστησης. Προτείνει ότι πρέπει να μεταχειριζόμαστε την Μουσική «φαμέν δ΄ου μιας ένεκεν ωφελείας τη μουσική χρήσθαι δειν αλλά και πλειόνων χάριν ( και γαρ παιδείας ένεκεν και καθάρσεως – τι δε λέγομεν την κάθαρσιν, νυν μεν απλώς, πάλιν δ εν τοις περί ποιητικής ερούμεν σαφέστερον – τρίτον δε προς διαγωγήν προς άνεσιν τε και προς την της συντονίας ανάπαυσιν » (Πολιτικά, 1341b: 36 – 42)

Iσχυρίζεται ότι οι ηθικές μελωδίες και αρμονίες αρμόζουν στη παιδεία των νέων, διότι προσφέρουν τη δυνατότητα απόκτησης ενάρετης συνείδησης . «Η μάλλον οιητέον προς αρετήν τι τείνεν την μουσικήν»(Πολιτικά, 1339a: 23)

Αναφερόμενος δε στην σημασία του τραγουδιού και την διδασκαλία της Μουσικής λέει: «την δε μουσικήν πάντες είναί φαμεν των ηδίστων, και ψιλήν ούσαν και μετά μελωδίας (φησί γουν και Μουσαίος είναι “βροτοίς ήδιστον αείδειν”. διο και εις τας συνουσίας και διαγωγάς ευλόγως παραλαμβάνουσιν αυτήν ως δυναμένην ευφραίνειν), ώστε και εντεύθεν αν τις υπολάβοι παιδεύσθαι δειν αυτήν τοις νεωτέρους.» (Πολιτικά, 1339b:19-25)

Ο Πλάτωνας στο έργο του Νόμοι προτείνει να καλλιεργούμε την Μουσική ως πρότυπο του ωραίου ονομάζοντας την «αναπαραστατική και μιμητική», «Ηκιστ΄ άρα όταν τις μουσικήν ηδονή φη κρίνεσθαι, τούτον αποδεκτέον τον λόγον, και ζητητέον ήκιστα ταύτην ως σπουδαίαν, ει τις άρα που και γίγνοιτο, αλλ΄εκείνην την έχουσαν την ομοιότητα τω του καλού μιμήματι» (Νόμοι Β΄, 668 b)

Στην Πλατωνική Πολιτεία, ο Δάμωνας παρουσιάζεται από τον Σωκράτη ομιλώντας για την ηθική αξία της Μουσικής, λέγοντας ότι πουθενά δεν θα μπορούσαν οι τρόποι της μουσικής να αλλάξουν , χωρίς να κλονισθούν οι θεμελιώδεις νόμοι της πολιτείας: «είδος γαρ καινόν μεταβάλειν ευλαβητέον ως εν όλω κινδυνεύοντα, ουδαμού γαρ κινούνται μουσικής τρόποι άνευ πολιτικών νόμων των μεγίστων ως φησί τε Δάμων και εγώ πείθομαι» (Πολιτεία, 424 c)

Στο έργο Πρωταγόρας αναφέρει , ότι οι δάσκαλοι της κιθαριστικής τέχνης διδάσκουν ποιήματα μεγάλων ποιητών με τη συνοδεία της λύρας επιμελούμενοι με αυτό τον τρόπο τη σωφροσύνη των νέων. Η εξοικείωση των ψυχών με τους ρυθμούς και τις αρμονίες προσβλέπει στο να γίνονται πιο ήρεμοι και χρήσιμοι. Διότι «τους ρυθμούς και αρμονίας αναγκάζουσιν οικειούσθαι τας ψυχάς των παίδων, ίνα ημερώτεροι τε ώσι και ευρυθμότεροι γιγνόμενοι χρήσιμοι ώσιν εις το λέγειν τε και πράτειν, πας γαρ ο βίος του ανθρώπου ευρυθμίας τε και αρμονίας δείται» (Πρωταγόρας:326:b)

Ο Πλούταρχος στο έργο του Ηθικά , συνδέει την Μουσική με τον άνθρωπο λέγοντας ότι, όταν κάποιος ταυτιστεί με τον παιδευτικό χαρακτήρα της Μουσικής από μικρή ηλικία τότε θα μπορεί να επικρίνει το «αντίθετο» και να επαινέσει το «ωραίο». «Δια μουσικής τε την μεγίστην ωφέλειαν καρπωσάμενος, όφελος αν μέγα γένοιτο αυτω τε και πόλει» ( Ηθικά: 1146:Β)

Για την δύναμη της Μουσικής στην διάπλαση των ψυχών των νέων αναφέρει . «των γαρ νέων τας ψυχάς ώοντο δειν δια μουσικής πλάττειν τε και ρυθμίζειν επί το εύσχημον, χρησίμης δηλονότι της μουσικής υπαρχούσης προς πάντα καιρόν και πάσαν εσπυδασμένην πράξιν» (Ηθικά: 1140:B)

Στην Ελληνιστική εποχή το μάθημα της Μουσικής εξακολουθούσε να διδάσκεται. Το σχολείο του κιθαριστή αποτελούσε αναπόσπαστο τμήμα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης . Από την αρχή όμως της Ελληνορωμαϊκής περιόδου όπως μας διαβεβαιώνει ο Λατίνος Cornelius Nepos, η Μουσική δεν είχε την ίδια θέση στην εκτίμηση των Ελλήνων με εκείνη των κλασικών χρόνων. Πριν δε εκπνεύσει η Ελληνορωμαϊκή εποχή η Μουσική εξαφανίστηκε από όλα τα σχολεία της «εγκυκλίου παιδείας». (Γιαννικόπουλος,1993: 44-45)

Η Μουσική στο αρχαίο Ελληνικό θέατρο

Στο αρχαίο Ελληνικό θέατρο έχουμε την παρουσία της Μουσικής κυρίως στον χορό (χορικά μέρη). Χαρακτηριστικά, έχουμε έναν πάπυρο με το χορικό άσμα από τον Ορέστη του Ευριπίδη . Ένα σημαντικό απόσπασμα αρχαίας Ελληνικής Μουσικής το οποίο βρίσκεται στην

Αυστριακή βιβλιοθήκη της Βιέννης. Περιλαμβάνει τους στίχους 338 – 344 από το πρώτο στάσιμο του Ορέστη του Ευριπίδη με σημειογραφία.

Ο Αριστοφάνης στο έργο Νεφέλαι αναφέρει ότι οι γονείς έστελναν τα παιδιά στον κιθαριστή, « Είτα βαδίζειν εν ταίσιν οδοίς ευτάκτως εις κιθαριστού» (Νεφέλαι: στίχ. 964)

Ύστερη Αρχαιότητα και Μεσαίωνας: Septem Artes Liberales

Στην ύστερη αρχαιότητα και στον Μεσαίωνα η Μουσική αναφέρεται στις επτά ελευθέριες τέχνες ( septem artes liberales)

Ο Boethius (480 – 524) στο έργο Μartianus De nuptiis Philologiae et Mercurii, που αποτελεί επισκόπηση των Ελευθέριων Σπουδών , αναφέρει τη Μουσική ως ελευθέρια τέχνη. Η «τετρακτύς» το φημισμένο «τετραόδιο» που περιλάμβανε (αριθμητική, γεωμετρία, αστρονομία, μουσική ) των τεσσάρων δηλαδή αρχών της σοφίας κατά τον Πυθαγόρειο τρόπο σκέψης, ονομάστηκε «Quantrivium» από τον Boethius (Neubecker, 1998: 48)

Ο Isidore of Seville (560 – 636 μ. Χ. ) στο έργο του Εtymologiae ή Origines, παρουσιάζει τη θέση του στο κεφάλαιο «Μουσική», στο Βιβλίο III: De Mathematica (περί μαθηματικών, γεωμετρίας μουσικής και αστρονομίας)

Ο Quintilian στο έργο του Institutio Oratoria συμπεριλαμβάνει τη μουσική στις «Ελευθέριες Τέχνες» (Pelman,2000: 40-44)

Tον 4ο αιώνα στο Βυζάντιο στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση οι φιλολογικές σπουδές κατείχαν κυρίαρχη θέση και περιλάμβαναν τέσσερα μαθήματα (το Μεσαιωνικό «Quantrivium»), τα οποία αποτελούσαν αυτό που ονομαζόταν εγκύκλιος παιδεία, δηλαδή γενική, «κυκλική» εκπαίδευση (Mango, 2002:153)

Για τη θέση των μαθημάτων αυτών στον ευρύτερο κύκλο σπουδών της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, μας πληροφορεί ο Μιχαήλ Ψελλός.Ειδικά για την Μουσική αναφέρει , «η δε Μουσική αυτοσυμμετρία τις εστί και αναλογία το παν, οια του παντός αρμονία τυγχάνουσα».Στον κλάδο Μουσική ,της «τερακτύος» οι λόγιοι διδάσκαλοι της αυτοκρατορίας

έδειχναν ιδιαίτερη εκτίμηση, επειδή υπήρχε συνάφεια ανάμεσα στην αρχαία Ελληνική μουσική και την Βυζαντινή μουσική. Στο βίο του Γρηγορίου του Θεολόγου αναφέρεται, «της δ’ αυ μουσικής όσον μεν αρχαίον και εναρμόνιον εκμαθόντες, το της ψυχής θυμοειδές τε και δυσκάθεκτον εξαμάλασσον.» (Τσαμπής,1999: 283 – 284)

Νεότεροι χρόνοι

Για την Μουσική τέχνη και την επίδραση της στην παιδεία του ανθρώπου έχουν αναφερθεί διανοούμενοι , παιδαγωγοί , φιλόσοφοι και μουσουργοί.

Ο Γερμανός φιλόσοφος Hegel, αναφερόμενος στην ισχύ και επίδραση της Μουσικής στο θυμικό του ανθρώπου υποστηρίζει ότι « αυτό που η Μουσική συλλαμβάνει είναι τούτη ακριβώς η σφαίρα, η εσωτερική αίσθηση, η αφηρημένη αυτοαντίληψη, (Sichselbstvernehmen), θέτοντας έτσι μαζί σε κίνηση την έδρα των εσωτερικών αλλαγών, την καρδιά, το θυμικό, αυτό το απλό συμπυκνωμένο επίκεντρο ολόκληρου του ανθρώπου»(Hegel,2002: 40)

Ο φιλόσοφος Nicolai Hartmann, εξαίρει στη Μουσική «το βάθος της εσωτερικότητας», με το οποίο η μουσική καθίσταται αισθητό είδωλο του λογικώς – μεταφυσικού και επιφυλάσσει στους θιασώτες της την υψίστη ευτυχία του βίου» (Τσέτσος, 2012:21)

Ο φιλόσοφος της παιδείας Ευάγγελος Παπανούτσος χαρακτηρίζει την Μουσική, «ως τέχνη του νεώτερου Ευρωπαίου και από τη φύση της την πιο δυναμική».(Παπανούτσος, 1977:221 – 222)

Ο παιδαγωγός Ιωάννης Παπαγεράκης αναφέρει, πως η Μουσική Αγωγή ως κλάδος της Αισθητικής Αγωγής ,αποτελεί τον ενωτικό κρίκο που συνδέει όλους τους άλλους τομείς της γενικής αγωγής, δηλαδή τη σωματική, διανοητική, ηθική, θρησκευτική και κοινωνική αγωγή (Παπαγεράκης, 1964: 31)

Ο μουσουργός Μίκης Θεοδωράκης , αναφερόμενος στην τέχνη και την Μουσική εστιάζει στην πολιτική διάσταση της Μουσικής, λέγοντας ότι

«η πιο ουσιώδης ιδιότητα της τέχνης είναι η απελευθερωτική της φόρτιση». Ο καλλιτέχνης θα πρέπει να συμβάλει στο να γίνουν ελεύθεροι οι άνθρωποι , γιατί μόνο έτσι ολοκληρώνεται και η δική του προσπάθεια. Αυτή η στάση ορίζεται ως πολιτική και θεωρείται «το μέσο για να οδηγηθεί ο πολίτης, μέσω της ελευθερίας, σε πλήρη ψυχική, πνευματική και ηθική άνθιση. Για αυτό έχουμε ανάγκη από την τέχνη, γιατί είναι «η τροφή της ψυχής»(Θεοδωράκης, 1999:161)

Νεότεροι χρόνοι , το μάθημα της Μουσικής

Εξετάζοντας σήμερα τη θέση της Μουσικής στα εκπαιδευτικά συστήματα διαπιστώνουμε ότι το μάθημα της Μουσικής δεν κατέχει σημαντική θέση στο Αναλυτικό Πρόγραμμα των Σχολείων.

Η πιο ολοκληρωμένη πρακτική εφαρμογή της αρχής ότι οι τέχνες πρέπει να αποτελούν κεντρικό στοιχείο της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έγινε τον 20ο αιώνα , με τα σύνθετα και εξελιγμένα θεωρητικά σχολικά πειράματα του Rabindranath Tagore στην Ινδία και του John Dewey στις ΗΠΑ. Ο Dewey έγραψε αναλυτικά για τις τέχνες, τις οποίες θεωρεί κρίσιμης σημασίας συστατικά στοιχεία κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Ακόμα και σήμερα η καλλιέργεια της φαντασίας μέσα από τη Μουσική και το θέατρο έχει κεντρική θέση στο Laboratory School που ίδρυσε. Όπως αναφέρει η φιλόσοφος Martha Nussbaum , στο βιβλίο της Not for Profit, τον Μάρτιο του 2004 , ομάδα ακαδημαϊκών συγκεντρώθηκε για να συζητήσει την εκπαιδευτική φιλοσοφία του διάσημου Tagore – , ο οποίος είχε λάβει το βραβείο Νομπέλ λογοτεχνίας το 1913. Ο Tagore αρχικά ίδρυσε στην Ινδία ένα σχολείο στο Santiniketan και αργότερα ένα πανεπιστήμιο Ελευθέριων Τεχνών , το Visva – Bharati. Κατά την Martha Nussbaum, το εκπαιδευτικό πείραμα του Ταγκόρ, το οποίο άσκησε πολύ μεγάλη επιρροή στην Ευρώπη, την Ιαπωνία και τις ΗΠΑ, εστίαζε στην ενδυνάμωση του μαθητή μέσα από την άσκηση , σε πρακτικές σωκρατικού διαλόγου, στην επαφή του με πολλές διαφορετικές κουλτούρες και κυρίως στην εισαγωγή της Μουσικής, των εικαστικών, του θεάτρου και του χορού σε κάθε σκέλος του προγράμματος σπουδών. Στη σημερινή Ινδία οι ιδέες του Tagore αγνοούνται. Παρόλο που ο Tagore είχε δεχθεί δυτικές επιρροές πολύ πιο αισθητή ήταν η επιρροή που άσκησε ο ίδιος στη Δύση. Τη σχολή του

επισκέπτονταν εκπαιδευτικοί από την Ευρώπη και την Νότια Αμερική, οι οποίοι επιστρέφοντας μετέφεραν τις ιδέες του στην πατρίδα τους. (Nussbaum, 2009: 10 – 14)

Αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση του Leonard Elmhirst o οποίος αφού πέρασε κάποια χρόνια στο σχολείο του Tagore, επιστρέφοντας στην Αγγλία ίδρυσε το Dartington Hall, ένα προοδευτικό σχολείο που δίνει έμφαση στις τέχνες και παραμένει μέχρι σήμερα φωτεινό παράδειγμα αυτού του τύπου εκπαίδευσης. (Nussbaum,2013:131-142)

Ένα άλλο φωτεινό παράδειγμα είναι, ότι στα ενδοσχολικά προγράμματα των σχολείων του Δήμου του Σικάγου, αναφέρεται ότι, «η Μουσική είναι εξίσου σημαντική με τα μαθηματικά και τις επιστήμες για την καλλιέργεια του νου και του πνεύματος»

Ως εφαρμογή αυτής της αναφοράς είναι η δημιουργία των χορωδιών του Σικάγου με παρουσία που προάγει την έννοια του ανθρώπου – πολίτη και την δημοκρατία . (Nussbaum,2013:205 – 207)

Ιδιαίτερη σημασία στη δύναμη της Μουσικής που εκφράζεται μέσω της χορωδίας δίνει ο διευθυντής ορχήστρας Bruno Walter λέγοντας, «μέσω της μονοφωνικής χορωδίας οι συμμετέχοντες μεταβάλλονται σε μάζα, μέσω της πολυφωνικής συγκρούνται σε κοινωνική ομάδα. Η δύναμη της Μουσικής, που στοχεύει στη μεταμόρφωση της ομάδας προσώπων σε κοινωνία και κατορθώνει να δημιουργήσει αυτή την αρμονική κοινότητα, αυτό το αίσθημα ομαδικότητας , είναι μια μεγάλη απόδειξη της ύπαρξης και της έντασης των ηθικών της δυνάμεων. Αυτή η ομαδικότητα δεν αφορά μόνο σ’ εκείνους που είναι δεμένοι με τη Μουσική τέχνη, δηλαδή τους μουσικούς. Η τέχνη μας συμπαρασύρει στον ίδιο μαγικό κύκλο και τους ακροατές.»(Walter, 2001:32 – 33)

Αναφερόμενοι στη σύγχρονη Ελλάδα και τη πορεία του μαθήματος στο Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα , ειδικά από το 1985 έως και σήμερα έχουν γίνει σημαντικά βήματα για την αναβάθμιση του μαθήματος .

Έχουν γραφεί νέα προγράμματα Σπουδών, νέο εκπαιδευτικό και υποστηρικτικό υλικό, για να προάγουν το ρόλο και τη θέση του μαθήματος στο σύγχρονο σχολείο.

Η θέση της Μουσικής στο σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας αποτελεί μέρος του αναλυτικού προγράμματος της Γενικής υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Σε αντίθεση με την αρχαία Ελλάδα , δεν αποτελεί κύριο πεδίο μάθησης. Το περιεχόμενο του μαθήματος συνίσταται κυρίως στην πρόσκτηση βασικών μουσικών γνώσεων. Το μάθημα της Μουσικής δεν έχει ως βασικό στόχο την «παιδεία της ψυχής», κατά την ορολογία του Α. Καζαμία, δηλαδή την ηθική και αισθητική καλλιέργεια μορφωμένων και ενάρετων ανθρώπων – πολιτών. Τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκαν Προγράμματα Σπουδών Μουσικής Αγωγής , που προσβλέπουν και στη διαμόρφωση «υγιών πολιτών», αλλά δεν προτείνουν σαφώς, διδακτικές μεθοδολογίες , δραστηριότητες και ενέργειες για την επίτευξη αυτού. (Τσουρλάκη,2013:222)

Παρόλες τις προσπάθειες που έχουν γίνει , το μάθημα είναι υποβαθμισμένο. Προτείνεται λοιπόν, το μάθημα της Μουσικής να αναβαθμισθεί , φεύγοντας από το «περιθώριο» του Αναλυτικού Προγράμματος, ώστε να παίζει σημαντικό ρόλο στο «γίγνεσθαι» του Ελληνικού σχολείου. Βασικός σκοπός είναι η διδασκαλία του , να μην είναι μόνο για τέρψη – ψυχαγωγία, αλλά για την «αγωγή της ψυχής» με την αρχαιοελληνική έννοια του όρου, η οποία θεωρείτο σημαντική για τη διαμόρφωση του ανθρώπου – πολίτη, («προπαιδεύεσθαι και προεθίζεσθαι προς τας πολιτείας») σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

M. L. WEST , Αρχαία Ελληνική Μουσική, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 2010

Σ. Μιχαηλίδης , Εγκυκλοπαίδεια της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα, 1981

Αναστάσιος Β. Γιαννικόπουλος, Ιστορία της Ελληνικής Εκπαίδευσης – Ελληνιστική Εποχή, εκδ. Γρηγόρης, Αθήνα, 1993

Annemarie Jeanette Neubecker , Η Μουσική στην Αρχαία Ελλάδα, εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα, 1998

Αριστόξενος, Μουσικά έργα, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα, 2005

Αριστοφάνης, Νεφέλαι, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα, 1993

Πλάτων, Πολιτεία, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα, 1993

Πλάτων, Πρωταγόρας, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα,1993

Πλάτων, Νόμοι, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα, 1992

Αριστοτέλης, Πολιτικά- 3, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα, 1993

Πλούταρχος, Ηθικά – Περί Μουσικής, εκδ. ΚΑΚΤΟΣ, Αθήνα, 1997

Ιωάννου Π. Παπαγεράκη, Η Αισθητική Αγωγή ως πρόβλημα μορφώσεως, Διατριβή επί Διδακτορία – ΕΚΠΑ, Θεσσαλονίκη , 1964

KARL NEF, Ιστορία της Μουσικής, εκδ. Απόλλων, Αθήνα, 1960

Μάριος Τσέτσος, Η Μουσική στη νεότερη φιλοσοφία, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2012

Bruno Walter, Περί της Ηθικής Δύναμης της Μουσικής, εκδ. ΡΟΕΣ, Αθήνα , 2001

CYRIL MANGO, ΒΥΖΑΝΤΙΟ – Η Αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα, 2002

Γεώργιος Τσαμπής, Η Παιδεία στο Χριστιανικό Βυζάντιο, εκδ. Γρηγόρης, Αθήνα , 1999

ΕΓΚΕΡΤ ΠΕΛΜΑΝ, Δράμα & Μουσική στην Αρχαιότητα, εκδ. Καστανιώτης, Αθήνα, 2000

ΕΓΕΛΟΣ, Η Αισθητική της Μουσικής, εκδ. Βιβλιοπωλείον της «ΕΣΤΙΑΣ»,

Ι. Δ. Κολλάρου & ΣΙΑ, Α.Ε., Αθήνα, 2002

A. Καζαμίας, Περί Συγκριτικής Παιδαγωγικής ή Προς Έναν Προμηθεϊκό Ουμανισμό στη Νέα Κοσμόπολη, εκδ. Ατραπός, Αθήνα, 2008

Ε. Παπανούτσος, Φιλοσοφία της Παιδείας, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα, 1997

Μ. Θεοδωράκης, Μελοποιημένη Ποίηση, Γ΄Τόμος, εκδ. ύψιλον, Αθήνα , 1997

Αλεξάνδρα Τσουρλάκη, ( Μουσική Παιδεία & Παιδεία του Πολίτη), Συγκριτική & Διεθνής Εκπαιδευτική Επιθεώρηση- Ειδικό Θεματικό Τεύχος 20ο -21ο / 2013, εκδ. Παπαζήση

Μartha C. Nussbaum, ΟΧΙ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΡΔΟΣ,εκδ. ΚΡΙΤΙΚΗ, Αθήνα, 2013

Μartha C. Nussbaum, “Land of my dreams: Islamic liberalism under fire India”, Boston Review 34 , 2009

CONTACT US

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.

Sending

Copyright 2013 AILA / Created by Sitematters.gr